Disleksi Nedir? Disleksi Belirtileri ve Tedavisi

Disleksi Nedir?

Disleksi, çocuklarda ağırlıklı olarak okul çağında görülen bir öğrenme güçlüğüdür. Herhangi bir eksiklik ya da hastalık değil, özel eğitim gerektiren bir nörogelişimsel farklılıktır. Disleksi olan çocuk, sınıftaki diğer öğrencilerden farklı bir öğrenme sistemiyle ilerler. Standart öğrenme yöntemleri onun için zordur. Disleksi hastalığı olarak bilinse de aslında bir çeşit öğrenme farklılığı olarak ifade edilebilir.

Çocuklarda Disleksi Neden Olur? Genetik ve Çevresel Faktörler

Disleksi, beyindeki bir farklığın öğrenme üzerindeki etkisidir. Beyindeki dil ve ses işleme alanlarındaki farklılıktan kaynaklanan bir nörobiyolojik durum olarak ifade edilebilir.
Disleksi neden olur?
Genetik faktörler arasında ailede daha önce özgül öğrenme güçlüğü çeken kişilerin bulunması gelir. Genetik yatkınlık, disleksi sebepleri arasında en başta yer alır.
Biyolojik faktörler arasında ise beynin sol yarım küresinde dil ve okuma ile ilgili kısımda meydana gelen farklılıklar yer alır. Gebelikte yaşanan enfeksiyon, travma ve oksijensizlik gibi durumlar disleksiye yol açabilir. Beyin yarım kürelerinde beklenen doğal anatomik farklılığın olmaması olarakta açıklanabilir.
Çevresel faktörler arasında hamilelikte kullanılan sigara ve alkol yer alır. Doğum sonrası kafaya alınan darbeler ve beyin hasarı gibi durumlar da disleksiye sebep olabilen nedenler arasındadır.

Disleksi Belirtileri Nelerdir? Yaşa Göre Disleksi İşaretleri

Disleksi olan çocuğun özellikleri arasında genel olarak okumayı ve yazmayı öğrenmede zorluk yer alır. Disleksi yaşayan çocuk zeka geriliğine sahip değildir. Bunun tam tersi olarak dahi ya da çok zeki de değildir. Sadece akranlarından farklı bir öğrenme şekline sahiptir. Disleksi belirtileri arasında:

• Hecelemekte zorluk,
• Kelimeleri yanlış okuma,
• Harf ve kelime tanımlamada zorlanma,
• Sözlü ifadelerde zorluk,
• Matematik kavramları anlamada zorluk,
• Yön ve zaman kavramlarını anlamada zorluk gibi durumlar yer alır.

Yaşa göre disleksi belirtileri şu şekilde sınıflandırılabilir:
Okul öncesi dönemde (2,5 – 4 yaş arası) disleksi belirtileri:

• Yaşıtlarına göre kelimeleri telaffuz etmede,
• Yeni kelime öğrenme ve doğru kelimeyi hatırlamada,
• İsmini öğrenmede, söylemede,
• Harfleri, günleri, şekilleri öğrenmede,
• Sözcükleri ve sesleri ayırt etmede zorluk yaşamak vb.

Anaokulundan 4. sınıfın sonuna kadar olan dönemde (4-10 yaş arası):

• Harfler ve sesler arasındaki bağlantıları öğrenmede,
• Kısa sözcükleri birbirinden ayırt etmede,
• Harfleri ve kelimeleri düzgün söyleme, okuma ve yazmada zorluklar yaşamak vb.

5. Sınıftan 8. Sınıfın Sonuna Kadar (11-14 yaş arası) Görülen Belirtiler:

• Okurken beklenenin daha altında bir seviyede olmak,
• Kelime köklerini ve eklerini anlamada zorlanmak, yavaş öğrenmek,
• Anlaşılmaz şekilde yazmak,
• Kalemi diğer yaşıtlarından farklı şekilde tutmak,
• Matematik terimlerini anlamada zorluk yaşamak,
• Hecelemekte zorlanmak, aynı kelimeyi farklı bir sayfada okurken farklı şekilde hecelemek,
• El yazısı yazmakta zorlanmak ve yazı yazmaktan kaçınmak vb.

Lise ve Üniversite Çağında (14-22 yaş arası) Disleksi Belirtileri:

• Okurken çok fazla hata yapmak ve yavaş olmak,
• Yetersiz kelime haznesine sahip olmak ve okuduklarını aklında tutamamak,
• Yazma ve okuma üzerine odaklı ödevlerden kaçınmak,
• Okuma ve yazma ağırlıklı ödevleri çok geç bitirmek,
• Okuma ve yazma ağırlıklı ödevleri bitirmek için çok fazla çalışmak vb.

Yetişkinlerde Disleksi Belirtileri (18 yaş ve üzeri):

• Yetenekleri ve entelektüel seviyelerinin altında bir işte çalışmak,
• Planlama ve organizasyon konusunda sıkıntı çekmek,
• Yazmaktan kaçınmak,
• Sayısal zeka gerektiren mühendislik, mimarlık, fizik gibi alanlarda uzaysal düşünme yeteneğine sahip olmak,
• Okuma problemleri yaşamak ve bunu çevresinden gizlemek vb.

Çocuklarda Disleksi Nasıl Anlaşılır?

Çocuklarda disleksi, genel olarak okul çağında fark edilen bir durumdur. Çocuğun okuma, konuşma, heceleme, yazma ve matematik ifadelerde zorlanmasıyla ortaya çıkar. Akranlarına göre klasik öğrenme yöntemiyle öğrenemez. Disleksi olan çocuklar bütün alanlarda zorluk yaşamayabilir. Bazı çocuklar diskalkuli adı verilen matematik öğrenme zorluğu da yaşayabilirler.
Fonolojik disleksi yaşayanlar heceleme ve kelimeleri doğru söyleme konusunda zorlanabilirler.

Yüzeysel disleksi yaşayan çocuklar, kelimelerin bütünsel olarak tanımakta zorluk çekerler. Kelimeleri harf harf okumaya çalışırlar. Bu nedenle okumaları çok uzun zaman alır.
Birincil disleksi mağdurları, genetik faktörlere bağlı olarak bu durumu yaşar. Bu, ömür boyu süren bir durumdur. İkinci disleksi gelişimsel faktörlere veya çevresel faktörlere bağlı olarak gelişir. Erken müdahale ve eğitimle zaman içinde düzelme gösterir.

Travma disleksisi, beyin hasarından kaynaklanan disleksi türüdür. Beynin dil ve okuma becerilerinden sorumlu olan alanında meydana gelen hasar neticesinde oluşur.
Bu disleksi türlerinden biri çocuğunuzda varsa okumayla ve öğrenmeyle ilgili süreçlerde zorluklar yaşadığını görebilirsiniz.

Disleksi Teşhisi ve Tedavisi

Disleksi teşhisi için çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmanız gerekir. Disleksi teşhisi kesinleştikten sonra özel bir eğitim programı ve tedavi süreci planlanır. Disleksi tedavisi, dil ve öğrenme süreçlerini desteklemeye yönelik hazırlanmış özel bir programı kapsar. Disleksi eğitimi, okul eğitiminin yanında çocuğun zorlandığı konuları anlamasını kolaylaştıracak özel yöntemlerle sağlanır.
Çocuklarda disleksi nasıl anlaşılır? Okulda yaşanan sosyal ve akademik zorluklar disleksiyi işaret edebilir. Bu durumu kesin olarak anlamak için çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmanız gerekir. Okuma konusunda bariz bir zorluk yaşıyorsa çocuğa okuma bozukluğuna yönelik, fonolojik farkındalık kazandırmak önemlidir. Bunun için eğitim terapisi önemli bir yere sahiptir. Eğitim terapisi sayesinde çocuğun kendine güveni desteklenir ve eğitim başarısını artırmaya yönelik uygulamalar yapılır.

Disleksi Testi Nedir? Hangi Testler Ne Zaman Uygulanır?

Disleksi testi, çocuğun, okuma – yazma, heceleme, hesaplama gibi temel öğrenim becerilerini ölçmeye yardımcı bir değerlendirmedir. Çocuk derslerde zorluk yaşıyorsa öncelikle bunun nedeni anlaşılmalıdır. Disleksi ya da dikkat eksikliği olup olmadığı anlaşıldıktan sonra çocuk için psikoeğitim süreci başlar. Bu kapsamda öğrenme güçlüğü ve disleksi testleri uygulanabilir. Ancak öncelikle WISC-IV ya da WISC-V gibi zeka testlerini uygulamak gerekir.

Disleksi Olan Çocukların Özellikleri ve Davranış Kalıpları

Disleksi olan çocuklarda davranış kalıpları şu şekildedir:

• Yaşıtlarına göre çok daha meraklı ve öğrenmeye istekli olmalarıyla dikkat çekerler.
• Çok boyutlu bir düşünme şekilleri vardır.
• Görsel algıları gelişmiştir. Resimlerle canlandırma yapar, düşüncelerini hayal gücünde canlandırabilirler.
• Kelimeleri akılda tutmakta, ritme uymakta zorlanırlar.
• Hem yavaş hem de karışık yazarlar.

Disleksi ile Yaşamak: Okul Hayatı ve Sosyal Zorluklar

Disleksi, doğru eğitim programı olmaksızın çocuğun okul hayatını oldukça zorlaştıran bir durumdur. Çocuğun okuyamaması, hesap yapamaması, kelimeleri doğru şekilde çıkaramaması ve heceleyememesi, okula adapte olmasını zorlaştırır. Bu durum akranlarıyla sağlıklı ilişki kurmasını da engeller. Öğretmenin ve ailenin farkındalığının yanında doğru eğitimle bu zorluk aşılabilir. Erken tanı sayesinde çocuğun öğrenme süreci daha sağlıklı şekilde ilerler. Bireyselleştirilmiş eğitim planı, okuma, yazma, heceleme, hesaplama gibi farklı işlemleri kolaylaştırır.

Disleksi ile Dikkat Eksikliği Arasındaki Farklar Nelerdir?

Disleksi ve dikkat eksikliği farkı, birinin öğrenme güçlüğü olması diğerinin ise çocuğun dikkatini derse verememesidir. Dikkat eksikliği varsa çocuk dikkat dağınıklığı nedeniyle yavaş öğrenir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite çocuğun bir yere odaklanmasını zorlaştırır. Disleksi ise çocuğun okumakta ve çeşitli işlemleri gerçekleştirmekte hata yapmasına yol açar.

Dikkat eksikliği yaşayan çocuklar yavaş okusalar da kelimeleri yanlış söylemezler. Disleksi, çocuğun öğrenme şeklinde meydana gelen bir zorluktur. Dikkat eksikliği ise çocuğun odaklanmasını engelleyen bir durumdur. Disleksi için özel bir eğitim programı uygulanması çocuğun öğrenme sürecini hızlandırır. Disleksinin bir ilacı bulunmasa da dikkat eksikliğinin ilaçları vardır. Her iki durumda da psikoterapötik destek yararlıdır.

Çocuğunuzda disleksi varsa yaşadığı öğrenme güçlüğü bir kader olmak zorunda değil! Çocuğunuzun öğrenme güçlüğünü erkenden fark edip gerekli psikolojik desteği alabilirsiniz. Doğru destekle çocuğunuzun daha başarılı bir akademik ve sosyal hayata kavuşmasına yardım edebilirsiniz. Hem çocuk ve ergen psikiyatristine başvurarak hem de psikoeğitim desteğiyle çocuğunuzun öğrenme zorluğunu atlatmasına yardım edebilirsiniz.