Çocuklarda Çalma Davranışının Nedenleri

Her ne kadar genetik, epigenetik nedenler olsa da çalma davranışı çoğunlukla öğrenilen bir davranış kalıbı olup çocuk ruh sağlığının önemli bir konusudur. Çocuğun çalma davranışı her zaman hırsızlık anlamına gelmediği gibi normalize edilebilecek bir durum da değildir. Bir takım ruhsal sorunlara bağlı olabildiği gibi ebeveynin tavır ve davranışı ile şekillenen, entellektüel birikim arttıkça azalması beklenen yüz kızartıcı bir davranış kalıbıdır. Empati kavramı gelişmemiş çocuklarda yaygın olabildiğinden çevresel nedenlerin etkili olduğu çocuğun çalma davranışı; herkesin evrensel bir bakış içerisinde olması gereken önemli bir halk sağlığı sorunu bile olabilir.

Çocuklarda Çalma Davranışı ve Aile Hayatına Yansıyan Derin Etkileri

Çocuklarda çalma davranışı mutlaka aileye yansır ve ebeveynlerden biri bunu öğrenir. Bu durumda ebeveynin duruma karşı nasıl reaksiyon göstereceği kritiktir. Çocuğunun gösterdiği davranışı ebeveynin hangi anlama geldiğini bilmesi gerekir. Konuyu çocuğun ahlaki gelişimi açısından yorumlamak doğrudur. Evrensel bir kural; herhangi bir insanın başka bir insana ait bir şeyi çalmasının doğru olmadığıdır. Ve gerektiğinde ceza verilmesi gereken bir durumdur. Ebeveynin çalmaya karşı net tavrının olmaması, çocuk tarafından hırsızlığın kötü bir şey olmadığı şeklinde yorumlamasına neden olabilir.

Çocukların Yaş Gruplarına Göre Çalma Davranışının Farklı Nedenleri

Çok küçük çocuklarda başkasına ait bir eşyanın alınması önemli görülecek bir sorun değildir. Çünkü çocuk başkasına ait bir şeyi alırsam ne olur? Ya da hırsızlık (kavramı bilmese de durumu) yaparsam ne olur? gibisinden deneme yapmak isteyebilir. Ve bu 6-7 yaşlarına kadar sorunlu bir davranış olarak değerlendirilmez. Ancak bunun doğal bir şey olmadığını da makul şekilde ona anlatmanız gerekir. Bunu yapamayız diyerek çalınan şeyi iade etmeye dönük adım atmalı, bunu çocuğunuza yaptırmalısınız. Bu durumda rencide olacağını düşünüyorsanız empatik bakış geliştirmelisiniz. 13 yaşından sonra yaşanırsa ki bu durumda konu ciddi bir sorun olarak değerlendirilmelidir. Ancak gösterilecek tepkide şiddet olmamalıdır.

Çocuklarda Çalma Davranışını Tetikleyen Kritik Psikolojik Faktörler

Özellikle de bazı psikiyatrik bozuklukların çocuklardaki çalma davranışına daha çok neden olabileceğini bilmelisiniz. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ya da dürtü kontrol bozukluklarında çocuğun çalma ve hırsızlık psikolojisi konusunda zihni karmaşık halde olabilir. Kötü bir şey olduğunu bilir ama kendini durduramaz. Hatta çaldığı için kendini suçlayabilir. Bu durumda sizin de daha çok onu suçlamanız çocuğun özgüvenini düşürecektir. Çalma davranışının çözümü için atacağınız adım çocuğunuzda nörogelişimsel bir bozukluk olan dikkat eksikliği hiperaktivite (DEHB) olup olmadığını bir uzmana sormak olacaktır. Öte yandan karşı olma karşıt gelme bozukluğu ve davranış bozukluğu gibi tanılarda hırsızlık, yalan gibi ahlaki sorunlar çok daha fazla görülebilir. Bu bozukluklar da çocuk psikiyatrisi tarafından değerlendirilerek tedavi uygulanan durumlardır. Ancak başka ruhsal bozukluklarda da çocuğun çalma davranışı görülebilir.

Çocuğunuzun Çalma Davranışıyla Karşılaştığınızda Yapmanız ve Yapmamanız Gerekenler

Öncelikle nasıl olduğu iyi anlaşılmalı ve bilerek yapıp yapmadığı bilinmelidir. Çocuk tamamen konunun ne demek olduğunu bilmiyor olabilir. Size göre yüz kızartıcı bu davranışın onun gözünde anlamı bu düzeyde olmayabilir. İyi anlamak ve iade etme sürecini çalıştırmalısınız. İade edilemeyen bir şeyse çaldığı şeyi çocuğun kullanmasına izin vermemelisiniz. Bu basit bir kalem bile olsa böyle olmalıdır. Ancak çocuktan alıp siz de kullanmamalısınız. İhtiyacı olan birine verilmesi en uygun seçenektir. Çocuğunuz okuldan bir arkadaşına ait bir silgiyi bile getirmiş ise bunu bir hırsızlık olarak ifade etmeniz de uygun olmaz. Ancak konuyu öğretmene bildirmek zorunda olduğunuzu söylemeli, bunu her ne kadar çocuğunuz istemese de onun yanında yapmalısınız. İade ederken bu tutumunu alkışlamalı ve çaldığı eşyayı ekonomik durumunuz uygunsa siz satın alarak çocuğunuza hediye etmelisiniz belki de.

Çocuklarda Çalma Davranışını Önlemenin Evde Uygulanabilecek Etkili Yöntemleri

Bunun için en etkili yol model olmaktır. Sizden bile birine ait bir şeyi çaldığınızı görüyorsa zaten ona kötü model oluyorsunuz demektir. Ben alsam da sen yapma gibi klişe ve işe yaramayan hem de dürüst olmadığınızı ifade eden bir tavır takınmak daha facia olacaktır.

Çocuklarda Çalma Davranışında Uzman Desteği Almanız Gereken Kritik Durumlar

Çocuğunuzda çalma davranışı özellikle de tekrar ediyorsa ve siz ne yapsanız da bu durum değişmiyorsa uzman yardımı almayı ertelememelisiniz. Ertelenen her an çocuğunuzun çalma davranışı konusunda pekişme yaşatacak ve onun buna alışmasına neden olacaktır. Alışkanlıklarımızı terk etmek nasıl zorsa çocuğunuz için de bu zor olacaktır. Alıştığı şeyi bırakmakta zorlanacaktır. Ek olarak çocuğunuzda sadece çalma değil, bunun yanında yalan söyleme, başkalarına zarar verme, başkalarının eşyasına zarar verme, hayvanlara acımasız davranma, dürtüsellik gibi başka sorunlar da varsa bir çocuk psikolog yardımı ya da çocuk psikiyatri yardımı adımına geçebilirsiniz.