Tourette Sendromu

Tourette Sendromu Nedir?

Tourette sendromu halk arasında kendini tutamama olarak bilinen bir nörolojik bozukluk olarak tanımlanır. Teşhisi ilk kez Fransız Doktor Gerard Gilles de La Tourette tarafından 1895 yılında konulmuştur. Kişinin istemsiz tikler yapması, birden bağırması ve bir şey yaparken kendine engel olamaması hali Tourette sendromu olarak bilinir.

Tekrarlı bir şekilde, istemsizce bazı hareketler yapma (tik) ve sesler çıkarma durumuna yol açan nöropsikiyatrik bir hastalıktır. Kişinin kendini yoğun stres altında hissetmesi, aileden kaynaklanan kaygı ve stres hali, yorgunluk ve heyecan gibi durumlar sendromu tetikleyebilir.

Tourette Sendromunun En Yaygın 7 Belirtisi

Tourette sendromu tik bozuklukları olarak da bilinir. Kişinin istemsiz hareketler yapmasına yol açan nörogelişimsel bozukluktur. Baş ve boyun bölgesinde ortaya çıkan motor tikler; ani, kısa ve sürekli tekrarlayan sesler yani vokal tikler olmak üzere iki ayrı şekilde ortaya çıkabilir. Motor tik ve vokal tik belirtilerinin 1 yıl kadar devam etmesi Tourette Sendromu şüphesini artırır.

Tourette sendromu belirtileri şunlardır:
– Çok kez göz kırpma
– Omuz silkme
– Okuma, yazma ve algılama güçlükleri
– Yüz buruşturma
– Dişleri sürtme
– Öksürme
– Boğaz temizleme vb.

Aniden ortaya çıkan basit tikler de Tourette Sendromunu işaret edebilir. Zıplama, kafasını ve uzuvlarını sallama, ayak vurma gibi hareketler de istemsizce ortaya çıkar. Hatta yumruk atma gibi fiziksel zarara yol açabilecek davranışlar da Tourette sendromu belirtileri arasında yer alır.

Tourette Sendromu Neden Olur?

Tourette sendromuna yol açan şey genetik yatkınlıktır. Hastalığa sebep olan genin anne karnındayken ebeveynlerden çocuğa geçtiği bilinir. Tourette sendromu bulunan hastaların beyinlerinin dopamin ile ilgili alanlarında bazı değişiklikler meydana gelir. Beyin kimyasında yaşanan değişimler dopaminin olması gerekenden az ya da çok salgılanmasına yol açabilir. Dopamin, beyinde haz ve tatmin noktalarını temsil ettiği gibi kişinin motivasyonunu da etkiler. Hafıza, genel ruh sağlığı, uyku kalitesi, öğrenme durumu, odaklanma, hareket ve diğer vücut fonksiyonlarının da kontrol edilmesinde önemli bir rol oynar.

Tourette Sendromu Nasıl Teşhis Edilir? DSM-5 Kriterlerine Göre Açıklama

Tourette sendromu teşhisi ve tedavisi için önce DSM-5 kriterlerine uygun bir değerlendirme yapılması gerekir. Bunun için çocuğa Tourette sendromu testi yapılır. Doğru bir teşhis yapabilmek için tiklerin en az 1 yıldır devam ediyor olması gerekir. Ayırıcı tanı ve diğer hastalık risklerini elemek için MR ve EEG gibi görüntüleme ve teşhis yöntemlerine başvurulur. Herhangi bir hastalıktan kaynaklanan bulgu tespit edilmezse Tourette Sendromu olup olmadığı klinik gözlem neticesinde belli olur. Nöropsikiyatri uzmanları bu konuda ilgili teşhisi koyabilirler.

Tourette Sendromu Tedavisinde Kullanılan Etkili Yöntemler

Tourette hastalığının tedavisi için ilaç kullanılabilir ancak öncelikle psikoterapi yöntemleri önerilir. Bunun için kişinin davranışlarını kontrol altına almaya yardımcı olabilecek CBIT (Comprehensive Behavioral Intervention for Tics) yöntemine başvurulur. Bu yöntemin Türkçe karşılığı “Tikler İçin Kapsamlı Davranışsal Müdahale” olarak bilinir.

CBIT yöntemi, tiklerin oluşma anına ve durumuna karşı farkındalığın artmasını sağlar. Beyinden gelen ve kontrol edilmesi zor olan istemsiz davranışların önce anlaşılmasına sonra da ona karşıt bir davranış geliştirmeye yardım eder. Bu yöntemle tiklerin şiddetinde azalmalar görülebilir. Kişinin zihnini eğitmesi ve tiklere karşı kontrol kazanması için yardımcı bir yöntemdir. Hem çocuklarda hem de yetişkinlerde tiklerin büyük oranda azalmasını destekler.

Bir çeşit psikoeğitim olan tikler için kapsamlı davranışsal müdahale tekniği, kişinin durumuna bağlı olarak sendromun şiddetinde azalmaya yardımcıdır. Bunun yanında hastalığı kontrol altında tutmaya yardımcı bazı terapiler ve antipsikotik ilaçlar kullanılabilir.

Çocuklarda Tourette Sendromu, ilerleyen yaşlarda kendiliğinden geçebildiği ya da büyük oranda azalabildiği gibi yetişkinlik döneminde de devam edebilir. Önemli olan hastalığı tanımak, etkisini azaltmaya yönelik çalışmalardan ve yardımcı tedavilerden faydalanmaktır.

Tourette Sendromlu Bireylere Nasıl Yaklaşılmalı?

Tourette ile yaşamak, hem çocuklar hem de yetişkinler için zor bir durumdur. İnsanların farklı davranışlar sergileyen kişilere karşı yaklaşımları bazen acımasızca olabilir. Özellikle çocuklar, okullarda farklılıkları, hastalıkları ve engelleri yüzünden zorbalığa uğrayabilirler. Bu konuda okul yönetiminin çocukları ve velileri bilinçlendirmek için çalışmalar ve bilgilendirmeler yapması önemlidir.

Çocuk, omuz silkme hareketi yapabilir. İstemsizce tükürebilir. Bütün bu davranışlar arkadaşları tarafından garip karşılanabilir. Dışarıdan ne kadar garip görünse de o insanların bunları bilinçli şekilde yapmadığını fark etmek önemlidir. Tikler, kişinin kontrol kabiliyetinin zayıflığı nedeniyle ortaya çıkar. Bazen çok saçma davranışlar şeklinde görülebilir. Önemli olan bu konuda empati yapabilmek ve onları tuhaf insanlar olarak etiketlememektir.

Tourette Sendromlu Biriyle İletişim Kurarken Bilmeniz Gerekenler:

– Dışarıda Tourette Sendromlu bir birey gördüğünüzde onun da diğer insanlardan farklı olmadığını bilmelisiniz.
– Tourette Sendromu bir zihinsel engel değildir. Zeka geriliği değildir. Kişi, kasları üzerinde yeterince kontrol sağlayamadığı için vücudu, değişik duygu hallerinde farklı tepkiler vermeye başlar.
– Onlara uzun uzun bakmaktan kaçınmalısınız. Konuşurken tiklerini görmezden gelmeye çalışmanız gerekir. Çünkü tiklerine odaklanmanız onları daha fazla strese sokabilir, utanmalarına ya da kötü hissetmelerine yol açabilir.
– Tikleri yüzünden konuşma zorluğu yaşıyorsa, onu lafını bitirene kadar sabırla dinlemeye gayret etmelisiniz. Lafını kesmeniz ve söylemeye çalıştığı şeyi tahmin etmeniz onları kızdırabilir, bu durum tiklerinin daha da kötüleşmesine yol açabilir.
– Daha öncekinden farklı bir tik yaptığını gördüğünüzde sanki bunu fark etmemiş gibi yapmalısınız. Bu durum, ona mevcut halini yeniden hatırlatabilir ve bedeni üzerinde kontrol sahibi olmadığı için kendini kötü hissetmesine neden olabilir.
– Bulunduğu ortamda rahat olmadığını, endişe ve stres içinde olduğunu fark ederseniz Tourette Sendromu yaşayan kişiye oradan uzaklaşma teklifinde bulunabilirsiniz. Bunu yaparken: “Bir çay içelim mi?” gibi ona ortamdaki sıkıntısını fark ettirmeden kibar bir teklifte bulunduğunuzdan emin olmanız gerekir. Aksi takdirde stresli olduğunu yüzüne vurmanız ya da hadi kalabalıktan çıkalım demeniz ona kendini kötü hissettirebilir. Ondan rahatsız olduğunuzu düşünerek teklifinizi geri çevirebilir.

Nasıl ki her insanın farklılıkları mevcutsa ve bazı özellikleri değişmezse Tourette Sendromu bulunan çocuklar ve kişiler de buna benzer bir farklılığa sahiptir. O yüzden onlara tiklerini kontrol etmeleri yönünde baskı yapmak, ne kadar sıklıkla bu durumu yaşadığını sormak sadece empatiden uzak, kaba bir davranış olur. Onları sakinleştirmek için tiklerini yok saymak ve normal bir birey olarak onunla sohbet etmek kendini iyi hissetmesine yardımcı olabilir.

Çocuğumda Tourette Olabilir mi? Ebeveynler İçin Erken Uyarılar

Tourette sendromu belirtileri genel anlamda 5-10 yaş arasında kendini göstermeye başlar. Çocuklarda en çok görülen Tourette sendromu belirtileri arasında göz kırpma, yüz buruşturma, omuz silkme gibi motor tikler yer alır. Bu belirtiler uzun süre devam ediyorsa bir uzmana başvurarak çocuğunuzda Tourette sendromu olup olmadığını anlayabilirsiniz. Tikleri neyin tetiklediğini anlamaya çalışarak çocuğun psikolojik olarak bir zorluk yaşayıp yaşamadığını gözlemleyebilirsiniz.

Alacağınız psikolojik destekle birlikte çocuğun genel ruh sağlığını düzenlemesine destek olabilirsiniz. Psikolojik olarak iyi durumda olan, kaygıdan uzak kişilerde tiklerin sıklığı azalabilir. Bu nedenle onu strese sokan faktörlerden uzaklaştırmak, stresle başa çıkmasını sağlamak Tourette sendromu bulunan çocuklar için büyük bir yardımcıdır.

Tourette Sendromuyla İlgili Sık Sorulan Sorular

Tourette Sendromu Nedir?

Tourette sendromu, çocuklarda ve yetişkinlerde bireyin kendi kasları üzerinde tam bir hakimiyet kuramamasında kaynaklanan bir nöropsikiyatrik bozukluktur.

Tourette Sendromu Geçer mi?

İlerleyen yaşlarda kendiliğinden geçebilir. Bazı durumlarda yetişkinlikte de devam edebilir

Tourette Sendromu Zekâ Geriliği mi?

Hayır, Tourette Sendromu, istemsiz kas kasılması nedeniyle ortaya çıkan, motor ya da vokal tiklerdir. Zekâ geriliği değildir.

Tourette Sendromu Tedavi Edilir mi?

Kişinin tikler hakkında daha farkında olmasını sağlayan eğitim destekleri bulunur. Yardımcı tedavilerle kişinin stresi ve kaygı durumu azaltılarak tik yoğunluğu azaltılabilir. Kesin bir tedavi yöntemi yoktur.